«مقدمات تكنولوژي آموزشي»
بخش اول
«تاريخچه و مفهوم تكنولوژي آموزشي»/«مرحله اول – ابزار و وسايل» / مرحله دوم – مواد آموزشي / «مرحله سوم – نظام هاي درسي» / «مرحله چهارم – نظام هاي آموزشي» / «مرحله پنجم – نظام هاي اجتماعي» / تكنولوژي آموزشي – تعريف / تكنولوژي آموزشي – تعريف /
مفاهيمي كه از اين رشته در ذهن ما موجود است. بسيار متفاوت مي باشد. دليل اين دگرگوني تصورات ذهني از يك رشته علمي نحوه ي وارد شدن اين رشته به سيستم آموزشي كشورها به طور كلي تكامل مفهوم تكنولوژي آموزشي است.
براي روشن تر شدن مفهوم تكنولوژي آموزشي مراحلي را كه اين مفهوم طي كرده است را مورد بررسي قرار مي دهيم. البته اين مراحل مربوط به سال هاي بعد از 1900 است. در سال هاي قبل از 1900 گاهي معلمان اجسام حقيقي را به كلاس درسي مي آورند ياكودكان را به ديدن موزه ها مي بردند. در رابطه با روش هايي كه قبل از سال 1900 به كار گرفته شده اند و كساني كه به عنوان پيشگامان در رشته تكنولوژي آموزشي معرفي مي شوند،ساتلر (Sattler) (1968) و امير ابراهيمي (1366) اطلاعات زيادي ارائه مي دهند. ساتلر سوضسطائيان قرن پنجم پيش از ميلاد را پيشگامان در رشته تكنولوژي آموزشي مي داند و به دليل ماهيت سيستمتيك كار آنان از نظر طراحي و سازماندهي مواد آموزشي، آنان را پيشگامان واقعي و غيرقابل انكار اين رشته مي شناسد.
تكنولوژي آموزشي در طي تكامل خود از چهار مرحله گذر كرده و اكنون وارد مرحله پنجم شده است. بيشتر كشورها اين مراحل را تجربه كرده اند و هر فرد مي تواند در كشور خود نمونه اي از اين مراحل را بياورد.
• مرحله ي اول – ابزار و وسايل
• مرحله دوم – مواد آموزشي
• مرحله سوم – نظام هاي درسي
• مرحله چهارم – نظام هاي آموزشي
• مرحله پنجم – نظام هاي اجتماعي
ابتدا هر كدام از اين مراحل را توضيح مي دهيم و سپس به بررسي تجارب ايران در رابطه با تكنولوژي آموزشي مي پردازيم.
«مرحله اول – ابزار و وسايل»
در سال هاي 1900 كارخانه هاي سازنده ي ابزار شروع به ساختن انواع پروژكتورها كردند.
در ابتدا هدف آنها اين نبود كه از پروژكتورها در مدارس استفاده شود ولي اين ابزارها كم كم در مدارس رسوخ كردند. اين ابزارها قادر بودند تصاويري را برروي پرده نمايش دهند و گاه همزمان صدا را نيز با تصوير توليد مي كردند. اين ابزارها بيشتر هدف تجاري داشت و مواردي كه به وسيله ي اين ابزار نمايش داده مي شد هدف سرگرم كننده داشت و مواد مورد نياز مدارس توليد نمي شد. خيلي زود مدارس پي بودند كه صرفاً مجهز بودن به ابزارهايي كه چون انواع پروژكتورها، يا ضبط صوت و گرامافون نمي تواند پاسخگوي نيازهاي آنها و مشكل گشاي معضلات آموزشي باشد.
مرحله دوم – مواد آموزشي
صاحبان صنايع افراد ديگر را به كار گرفته و شروع به توليد مواد مورد نياز مدارس كردند. از اين به بعد فيلم هاي آموزشي مخصوص مدارس ساخته شد و كتاب ها و نقشه هاي ويژه ي كودكان منتشر گرديد.
پژوهش هايي كه در اين دوره از تكامل تكنولوژي آموزشي انجام گرفت درباره تأثير رنگ بر آموزش، اندازه ي تصوير و همچنين تأثير مشخصات تصوير براي جلب توجه بيشتر بود. اما به زودي متوجه شدند كه بيشتر اوقات تفاوت قابل ملاحظه اي بين آموزش سنتي و آموزشي كه از طريق ارائه مواد گران قيمت صورت مي گرفت وجود ندارد، بلكه عناصر ديگري مثل معلم و شاگرد نيز در آموزش و يادگيري دخالت دارند.
«مرحله سوم – نظام هاي درسي»
در اين دوره وسايل و مواد همه در خدمت نظام بزرگتري كه نظام درسي بود قرا گرفتند.
و متخصصين به كل يادگيري و آموزش مورد مدرسه اي به عنوان يك نظام نگريستند. به همين علت بود كه افراد متخصصي در اين دوره افرادي بودند كه سيستم هاي آموزشي (و بيشتر انفرادي) را طراحي كردند.
در اين دوره طراحي منظم تدريس (آموزشي) يا تكنولوژي ،آموزشي (تدريس) مورد توجه قرار گرفت. بازآموزي معلمين، توليد مواد جديد، افزودن فضاهاي آموزشي، بالابردن امكانات كتابخانه ها و آزمايشگاهها همه جزء مواردي بودند كه مديران در رابطه با نگرش سيستفيك به امور آموزش طالب انجام آن بودند. متخصصان اقرار داشتند كه نظام هاي درسي تحولي بنياني در بالابردن كيفيت آموزش و يادگيري به وجود آورده است ولي سيستم يك دوره ي سوم را نيز پاسخگوي نيازهاي واقعي يادگيرنده نمي دانستند.
«مرحله چهارم – نظام هاي آموزشي»
در اين مرحله مواد آموزشي نوشتاري، ديداري، شنيداري و ديداري، شنيداري به مطالعه جامعه اي كه فرد در آن رشد كرده است و با توجه به نيازهاي جامعه تهيه مي شود. يعني هم به فرديت شخص و نيازهاي او توجه مي شود و هم به نيازهاي جامعه. امكانات معمولاً در محل در اختيار يادگيرنده قرار مي گيرد ولي او خود مسئول يادگيري خود است. آموزش منظم فقط به صورت آموزش رسمي مدرسه اي نيست بلكه در سطح جامعه انجام مي گيرد.
«مرحله پنجم – نظام هاي اجتماعي»
در مرحله پنجم مفهوم تكنولوژي آموزشي بيشتر به عنوان فلسفه اي است حاكم بر كل آموزش كه در يك كشور براي رسيدن به هدف هاي رشد و توسعه انجام مي گيرد. در اين مرحله تكنولوژي، آموزشي مخصوص افراد يا سازمان خاصي نيست بلكه حيطه ي عمل هر فرد يا سازماني را كه براي رشد و توسعه كشورش كار مي كند در بر مي گيرد.
تكنولوژي آموزشي – تعريف
واژه تكنولوژي Tecnology از ريشه ي يوناني Technolia، به معني برخورد سيستفيك مي آيد در برابر واژه ي تكنولوژي در فرهنگ هاي مختلف مطالب متفاوتي آورده شده است كه يكي از آنها عبارت «كاربرد دانش براي مقاصد عملي» است. پس مي توانيم تكنولوژي آموزشي را از نظر لغوي كاربرد دانش يا يافته هاي علمي براي مقاصد آموزشي، يا برخورد سيستفيك با آموزش بدانيم.
تعريفي كه كميته مخصوص تكنولوژي آموزشي در آكادمي ملي مهندسي آمريكا از تكنولوژي آموزشي مي كند چنين است. مجموعه اي از معلومات ناشي از كار بست علوم آموزشي و يادگيري در دنياي حقيقي كلاس درس، همراه با ابزار و روش هايي كه كاربست علوم نامبرده در بالا را تسهيل كنند.
تكنولوژي آموزشي از ديدگاه جي.آر. گاس مدير مركز تحقيقات و نوآوري هاي آموزشي وابسته به سازمان همكاري هاي اقتصادي كشورهاي اروپايي عبارت است از : «طرح سازمان يافته و استقرار يك سيستم فراگيري كه از مزاياي روش هاي نوين ارتباط جمعي، ابزار و وسايل بصري، سازمان بندي كلاس درس و روش هاي جديد تدريس بهره گيري مي كند ولي در عين حال از آنها انتظار معجزه نيز ندارد.
اشكال اين تعريف در اين است كه بيشتر به روشها و ابزار تكيه مي كند و به تعيين هدفها و ارزشيابي از ميزان يادگيري نمي پردازد.
تعريفي كه از تكنولوژي آموزشي كه اكنون تقريباً مورد پذيرش همه است تعريف جيمز براون از تكنولوژي آموزشي است. براو تكنولوژي آموزشي را «طراحي، اجرا و ارزشيابي سيستمتيك» تمامي فرآيند يادگيري و آموزش بر اساس هدفهاي مشخص و نتايج تحقيقات در زمينه هاي يادگيري انساني و ارتباط و همچنين به كار گرفتن مجموعه اي از منابع انساني و غيرانساني به منظور ايجاد آموزش مؤثرتر مي داند.
مطابق تعريف فوق تكنولوژي آموزشي از تمامي يافته هايي كه در زمينه يادگيري انساني به دست آمده است بهره مي گيرد. علمي كه يادگيري را مورد مطالعه قرار مي دهد علم روانشناسي يادگيري است و علمي كه اختصاصاً يادگيري انسان را بررسي مي كند. شاخه اي از روانشناسي به نام روانشناسي پرورشي يا روانشناسي تربيتي است. پس تكنولوژي آموزشي از يافته هاي علم روانشناسي تربيتي بهره مي گيرد. تكنولوژي آموزشي از نتايج پژوهشها در زمينه ارتباط نيز سود مي جويد. تكنولوژي آموزشي هر موقعيت آموزشي را يك موقعيت ارتباطي مي داند، سعي مي كند كه اجزاء موجود در آن موقعيت ارتباطي را شناسايي كند و موانع ارتباطي را تشخيص دهد.
در تعريف جيمز براون از تكنولوژي آموزشي طرح ريزي سيستمتيك، كاربرد ماهرانه توليدات تكنولوژي و نتايج تحقيقات روانشناسي تربيتي و ارتباط ، اموري اساسي مي باشند. علاوه بر اينها تكنولوژي آموزشي با استفاده از منابع انساني و غيرانساني مي كوشد تا با بهره گيري از همه امكانات به اهداف آموزشي برسد.
خود را بيازمائيد:
1- در اوائل دهه ي 1950 تكنولوژي آموزشي را چگونه تعريف مي كردند؟
در سال هاي اوائل دهه ي 1950 كه سالهاي شروع گسترش تكنولوژي آموزشي مي باشد، تكنولوژي آموزشي را آن رشته از فعاليتهاي سيستمتيك مي دانستند كه ماشين، مواد و تكنيك را براي رسيدن به هدفهاي آموزش و پرورش به يكديگر نزديك كند.
2- تعريفي از تكنولوژي آموزشي كه فعلاً مورد پذيرش است چيست؟
تعريفي كه مورد پذيرش همه است تعريف جيمز براون است. براي تكنولوژي آموزشي را طراحي اجرا و ارزشيابي سيستمتيك تمامي فرايند يادگيري و آموزشي بر اساس هدف هاي مشخص و نتايج تحقيقات در زمينه هاي يادگيري انساني و ارتباط و همچنين بكار گرفتن مجموعه اي از منابع انساني و غيرانساني به منظور ايجاد آموزش مؤثرتر مي داند.
«مقدمات تكنولوژي آموزشي»
بخش اول
سيستم/ آموزش /يادگيري /مدل هاي ارتباطي و اجزاء آنها
«سيستم»
به نظر مي رسد كه واژه سيستم واژه اي است مناسب روز.
..... معني واژه نامه اي معادل سيستم را چنين بيان مي كند: مجموعه اي از اشياء كه به وسيله نوعي تعامل يا وابستگي متقابل و منظم وحدت يافته اند، يك كل ارگانيك يا سازمان يافته چون منظومه شمسي يا يك سيستم تلگراف جديد . از اين تعريف چنين بر مي آيد كه سيستم به صورت طبيعي موجود است مانند منظومه شمسي يا انسان آنها را ساخته است مانند سيستم تلگراف.
سيستم هاي انسان ساخته معمولاً براي رسيدن به هدف معيني به وجود مي آيند، پس مي توان آنها را «مجموعه ي سازمان يافته اي از اجزاء متعامل و مرتبط كه عمداً بوجود آمده تا به شكل وحدت يافته اي هدفهاي معيني را متحقق سازد دانست. مطابق اين تعريف در هر سيستم اجزايي وجود دارند كه به هم مرتب هستند و به طور دائم با يكديگر در حال كنش متقابل يا تعامل هستند. اين اجزاء محتواي سيستم هستند اجزاء كارهايي را انجام مي دهند كه به هر كدام از آن كارها با فعاليت ها فرآيند گفته مي شود. انجام اين كارها يا فرايندها براي رسيدن به يك هدف معين است. اين هدف به وسيله انسان و از قبل تعيين شده است. در هر سيستم هدف فرايند هاي لازم يا كارهايي را كه بايد انجام شوند تعيين مي كند و فرايندها نوع اجزاء يا محتوايي را كه بايد براي رسيدن به هدف به كار گرفته شوند معين مي سازند.
سيستم ها در سطح وسيع تري از محيط خود عمل مي كنند كه اين سطح وسيعتر را سيستم برتر گويند. به عبارت ديگر هر سيستم جزئي از سيستم بزرگتري است. سيستم جزء را فرده سيستم و سيستم بزرگتر را سيستم برتر آن سيستم گويند. مثلاً دبستان ..... سيستمي از نظام آموزشي ابتدايي است. پس نظام آموزش ابتدايي سيستم برتر دبستان است. نظام آموزش ابتدايي در حالي كه سيستم برتر دبستان است، خود خرده سيستم، نظام آموزش و پرورش است. در ضمن هر سيستم را مي توان به وسيله ي الف) منبع انرژي يا درون داد ، ب) بخشهايي كه انرژي را تغيير مي دهند و ج) برون داد تشخيص داد.
اگر بخواهيم در سيستم كلاس درون داد، برون داد و بخشهاي مختلف را مورد شناسايي قرار دهيم مي توانيم بگوئيم كه دانش آموز درون داد سيستم يا منبع انرژي است. بخشهايي كه اين انرژي را تغيير مي دهند تمام اجزاء و فرايندهايي هستند كه براي ايجاد تغييرات مطلوب در او به كار گرفته مي شوند، برون داد دانش آموزي است كه در او تغييرات ايجاد شده است.
در سيستم آموزش و پرورش ايران، درون داد كليه دانش آموزان هستند. بخشهايي كه اين درون داد يا انرژي را تغيير مي دهند معلمان، روشها ، ابزار ، فضاها و كليه امكانات به كار گرفته شده هستند برون داد آموزش و پرورش فارغ التحصيلان مي باشند.
آموزش
واژه ي آموزش واژه اي است كه به نظر مي رسد در مورد مفهوم آن ابهام چنداني وجود نداشته باشد. آموزش فعاليت هاي هدفمند معلم براي ايجاد يادگيري در يادگيرنده است كه به صورت كنشي متقابل بين او و يك يا چند يادگيرنده جريان مي يابد. اين تعريف از آموزش بيشتر آموزش كلاسي يا به كارگيري ارتباط رو – در – رو، در آموزش را در نظر مجسم مي كند.
در صورتي كه آموزشي كه در تعريف براون مورد نظر است كليه فعاليتهاي هدفمندي است كه براي ايجاد يادگيري صورت مي گيرد. اين فعاليت هاي مي توانند از راه دور انجام گيرند و كنش متقابل از طريق ارتباط با مركز به وسيله تلفن يا پست يا كانال تلويزيوني يا هر طريق ديگر صورت گيرد.
مهم اين است كه فعاليتها داراي هدف مشخص هستند و براي ايجاد تغيير در رفتار يادگيرنده انجام مي گيرند. كسي كه اين فعاليت ها را انجام مي دهد مي تواند برنامه ريزي باشد كه كليه جريان آموزشي را به طور سيستمتيك طراحي مي كند و طرح برنامه را براي اجراي يك آموزش كلاسي از طريق معلم،با آموزش از طريق تلويزيون براي گروه كثيري از افراد، يا آموزش از طريق ماشين به يك فرد،يا آموزش از طريق تلويزيون براي گروه كثيري از افراد، يا آموزش از طريق ماشين به يك فرد، يا آموزش از طريق كامپيوتر مي ريزد. گاه نيز خود معلم طراح برنامه آموزشي است. او برنامه اي مي ريزد براي آموزش مطالب به كليه دانش آموزان يك كلاس،يا براي آموزش ترميمي به دانش آموزان كه مطالب مورد نياز براي شروع درس تازه را نمي دانند، يعني پيش نياز يا رفتار ورودي مورد نياز براي يادگيري مطالب تازه را ندارند.
يادگيري
يادگيري يعني تغيير كم و بيش دائمي در رفتار بالقوه يادگيرنده ،مشروط بر اينكه اين تغيير بر اثر تجربه رخ داده باشد نه اينكه حاصل عواملي چون خستگي، استعمال داروهاي مخدر و تغييرات ناشي از بلوغ باشد.
در اين تعريف به تغييرات موقتي رفتار كه ناشي از خستگي، انطباق حسي يا عواملي انگيزشي است اهميتي داده نمي شود.
در تكنولوژي آموزشي ما براي ايجاد تغيير تقريباً دائمي در رفتار بالقوه فرد برنامه ريزي مي كنيم اين برنامه را اجرا مي كنيم و ميزان تغيير در رفتار را مي سنجيم و براي اينكه تغيير در رفتار شامل نگرشها و عواطف،مهارتهاي حركتي و رواني ، اطلاعات و دانسته هاي فرد) را ايجاد كنيم از كليه امكانات و منابع انساني و غيرانساني استفاده مي كنيم. ما نتايج تحقيقات در مورد يادگيري انسان و ارتباط را نيز مورد توجه و بهره برداري قرار مي دهيم تا بتوانيم تغييرات مطلوب را در افراد ايجاد كنيم.
تاكنون واژه هاي سيستم، آموزش و يادگيري را بررسي كرده ايم. حال به توضيح ارتباط مي پردازيم.
«ارتباط» واژه ديگري كه براي روشن شدن تعريف تكنولوژي آموزشي نياز به بررسي دارد «ارتباط» است. ارتباط از نظر لغوي به معني انتقال، سرايت و انتشار است. ريشه ي آن واژه ي لاتيني COMMUNIS است كه آن را تفاهيم و اشتراك فكر هم ترجمه كرده اند.
در علوم ارتباطات كلمه ي ارتباط مفاهيمي گوناگون نظير انتقال و انتشار آگاهي و انديشه ها ،ايجاد پيوستگي اجتماعي و اشتراك فكري و همكاري عمومي را در بر مي گيرد.
همه اي ارتباطهايي كه صورت مي گيرد فرايند هستند يعني فعاليتي كه در يك محيط متغير به طور دائم در جريان است و ارتباط ها هنگامي برقرار شده اند كه پيام از فرستنده به گيرنده ي پيام منتقل شده است.
پس ما مي توانيم ارتباط را به فرايند انتقال پيام از فرستند به گيرنده پيام به شرط اينكه ذهنيات مورد نظر فرستند به گيرنده انتقال يابد يا بالعكس تعريف كنيم. اگر هر موقعيت آموزشي را يك موقعيت ارتباطي بدانيم فرستنده پيام گاهي طراح آموزشي است و گاه معلم ، دانش آموزشي را يك موقعيت ارتباطي بدانيم فرستنده پيام گاهي طراح آموزشي است و گاه معلم.
دانش آموز گيرنده پيام است . هنگامي مي گوئيم ارتباط برقرار شده است كه ذهنيات مورد نظر طراح آموزش يا معلم به گيرنده پيام يا دانش آموز منتقل شده باشد و ذهنيات مورد نظر دانش آموز به معلم منتقل شده باشد. با سنجش عملكرد دانش آموز متوجه مي شويم كه آيا ارتباط برقرار شده است يا خير.
گفتيم كه در تكنولوژي آموزشي ماهر موقعيت آموزشي را يك موقعيت ارتباطي مي دانيم و براي اينكه ارتباط برقرار شود يا فرآيند آموزش و يادگيري به نحو مطلوب به نتيجه برسد ما بايد اجزايي را كه در فرايند ارتباط دخالت دارند شناسايي كنيم. به همين دليل ما به توضيح مدل هاي مختلف ارتباطي و اجزاء آنها مي پردازيم و سعي مي كنيم هر مدل ارتباطي و اجزاء آن را با مدل ارتباطي موجود در يك ارتباط آموزشي را در بر گيرد. سپس آن مدل را به عنوان مدل منظم آموزشي درنظر مي گيريم و به توضيح اجزاء آن مي پردازيم.
«مدل هاي ارتباطي و اجزاء آنها»
گفتيم كه ارتباط يك فرايند است. در اين فرايند با فعاليت در حال جريان در يك محيط متغير، اجزاء مختلفي دخالت دارند. براي شناخت بيشتر فرايند ارتباط، دانشمندان از قدم الايام به تجزيه موقعيتهاي ارتباطي به عوامل يا اجزاء تشكيل دهنده ي آن پرداخته اند. اولين كسي كه ارتباط را به صورت يك مدل ارائه داد ارسطو بود. ارسطو هر ارتباطي را داراي سه جزء مي دانست. گوينده ، گفتار و مخاطب . بايد توجه داشت كه ارسطو براي ايجاد يا برقراري ارتباط وجود هر سه جزء را لازم مي دانست. ارسطو در مدل خود فقط به ارتباطهاي رودر رو به صورت گفتاري توجه داشت.
يكي ديگر از مدل هاي ارتباطي مدل شانون و ويور است. شانون و ويور كه هر دو از كارمندان شركت بل بودند اين مدل را براي توجيه برقراري ارتباط فيزيكي ارائه دادند.
ين مدل خطي است (شكل 2-1 صفحه ) و در بسياري از علوم مخصوصاً در رشته علوم رفتاري اين مدل را براي تعيين موقعيتهاي ارتباطي درون گروهي به كار مي برند.
در اين مدل پيام منبع اطلاعاتي از طريق فرستند رمزگذاري تبديل به علائم مي شود.
اين علائم از طريق حامل به گيرنده پيام مي رسد. گيرنده پيام علائم دريافت شده را رمز خواني كرده و به صورت اصل پيام در مي آورد و در اختيار مقصد قرار مي دهد. اجزاء اين مدل بينش از مدل ارسطو است. عنصري كه در مدل ارسطو به عنوان گيرنده مورد توجه قرار مي گرفت در اينجا منبع اطلاعاتي و فرستند است. عنصر مخاطب در مدل ارسطو،در اين مدل گيرنده و مقصد هر دو را در بر مي گيرد. حامل ارتباطي در مدل ارسوط مورد توجه قرار نگرفته است.
اگر بخواهيم اجزاء يك موقعيت ارتباطي در كلاس درس را به كمك اين مدل تحليل كنيم چنين مي شود:
منبع اطلاعاتي: افراد متخصص منابعي كه كتب درسي بر اساس آنها تهيه مي شود كه عبارتند از كتب تخصصي،دائرة المعارفها.
پيام : مطالبي كه به صورت نوشته يا تصوير بر روي صفحات كتب درسي نقش بسته است فرستنده: كارشناسان دفتر تحقيقات و برنامه ريزي درسي.
رمز گذاري : رمزگذاري هاي فرستنده پيام است كه با استفاده از منابع مطالب كتاب را در قالب كلام، طرح و تصوير مي گذارد.
حامل : حامل پيام، كتاب درسي، معلم ،تابلو سياه و ... است.
گيرنده پيام : دانش آموز
رمز خوان: همان گيرنده پيام است كه پيام كتاب را با ذهنيات خود منطبق كرده و آنها را درك مي كند.
پيام : نوشته ها و تصاوير چاپ شده بر روي كتاب كه در اختيار دانش آموز قرار مي گيرد.
مقصد : دانش آموزان يا گيرندگان پيام.
در مقايسه با مدل ارسطو در اين مدل به عناصر بيشتري توجه شده است.
مدل ارائه شده توسط هارولدلسول مدلي است كه اجزاء آن در موقعيتهاي آموزشي بيشتر قابل مشاهده است. اين مدل عناصر يك موقعيت ارتباطي را به كمك كلمات سؤالي شناسايي مي كند. مدل لسول داراي پنج عنصر به شرح زير مي باشد.
1. چه كسي (گوينده ي پيام :نويسنده، سخنران ،كارگردان فيلم)
2. چه مي گويد (پيام : نوشته، گفتار، نماها و موسيقي زمينه و صدا)
3. از چه راهي (حامل ارتباطي :كتاب، امواج هوا،فيلم)
4. به چه كسي (مخاطب :خوانندگان ، شنوندگان ، بينندگان فيلم)
5. با چه تأثيري (اثر پيام برگيرنده: بسته به محتواي پيام تأثير بر گيرندگان متفاوت است) در اين مدل ارتباطي جايي براي هدف از ارتباط در نظر گرفته نشده است.
لسول خود چنين مي پندارد كه در عنصر شماره پنج يعني با چه تأثيري هدف در نظر گرفته شده است در صورتي كه نمي تواند چنين باشد. ما ابتدا پيام را نمي فرستيم و بعد هدف را تعيين كنيم هدف بايد در ابتدا انتخاب شود و همه عناصر براي رسيدن به هدف به كار گرفته شوند.
عنصر شماره پنج تعيين مي كند كه آيا به هدف رسيده ايم يا نه و خود نمي تواند هدف باشد. مدل ارائه شده ي ديگر مدل ويبلر شرام است. شرام با استفاده از مدل شانون و ويور مدلي بوجود آورد براي ارتباطهاي دو جانبه، او رمزخواني و رمز گذاري را فعاليتهايي مي داند كه به وسيله فرستنده و گيرنده پيام به طور همزمان انجام مي گيرد.
مدل ديگري توسط ..... به عنوان مدل اينديانا معرفي شده است ارتباط را به شكل دايره معرفي مي كند. در اين مدل اجزاء بدين صورت معرفي مي شوند:
- هدفها ، - مخاطب ، - محتوا ، - سازمان ، - وسيله ، - ارائه ، - ارزشيابي اين مدل از شيوه ي سيستمها و روانشناسي تربيتي بهره مي گيرد و به اصول سازماندهي نيز توجه دارد. نكته مهم در رابطه با هدفها در اين مدل اين است كه هدفها بايد عيني و قابل اندازه گيري باشند. زيرا ارزشيابي از هدفهاي كلي و مبهم مشكل است، افراد مختلف تفسيرهاي گوناگوني از آنها خواهد داشت، و هر كدام رسيدن به هدف را به گونه اي متفاوت با ديگران امتحان خواهد كرد.
بر اساس اين مدل مخاطب يا گيرنده ي پيام را بايد به دقت شناخت. تواناييها و دانسته هاي او را سنجيد و مناسب با آنها براي او برنامه ريزي كرد. فضاي يادگيري، تعداد يادگيرندگان و زمان يادگيري بايد با توجه به يادگيرندگان و نيازهاي آنها سازماندهي شود.
وسيله ي مناسب براي برقراري ارتباط بايد با توجه به هدفها و پيام گيران انتخاب شود. ر اين مدل موقعيت آموزشي يك موقعيت ارتباطي است كه با ديد سيستمتيك به آن مي نگرند.
اگر به اين مدل شكل (3-1) به عنوان يك مدل ارتباطي بنگريم كه بايد در آن به كليه اجزاء توجه شود در اين مدل فرستنده ي پيام دقيقاً مشخص نشده است. به نظر مي رسد فرستند پيام و تعيين كننده هدفها همان طراح موقعيت آموزشي باشد. با وجود اين مدل اينديانا بهترين مدلي است كه در موقعيتهاي ارتباطي آموزشي مي تواند مورد استفاده قرار گيرد. البته در طرح اصلي مدل تصوير يك دختر و پسر در وسط طرح ديده مي شود كه دليل مركز توجه بودن يادگيرندگان در اين مدل است.
در حيطه كار تكنولوژي آموزشي ما، هر موقعيت آموزشي را يك موقعيت ارتباطي مي دانيم و سعي مي كنيم كه كليه اجزاء آن را شناسايي كنيم و عواملي را كه ممكن است بر اجزاء اثر داشته باشند در نظر مي گيريم. سپس براي رسيدن به هدفهاي آموزشي مان با در نظر گرفتن اجزاء و فرايندهاي طرحي سيستمتيك تهيه مي كنيم.
اين طرح را اجرا مي كنيم و سپس از آن ارزشيابي به عمل مي آوريم. نتيجه ارزشيابي مان را كه مقايسه عملكرد يادگيرندگان با عملكرد معيار يا هدفهاست در موقعيتهاي جعد به كار مي گيريم.
بخش دوم
تعريف رسانه ها /انواع هر دسته از رسانه ها
رسانه ها :انتخاب منابع انساني و غيرانساني
هدف كلي :
دانشجو:
1 – با دسته بندي رسانه ها، آشناست.
2 – عوامل مؤثر در انتخاب رسانه ها را مي شناسد.
دانشجو قادر است:
هدفهاي رفتاري :
1 – تعريف رسانه را بنويسيد.
2 – دليل طبقه بندي رسانه ها را شفاهاً بيان كند.
3 – اسم هر كدام از رسانه ها كه به او گفته شود بدون مكث كردن طبقه مربوطه رسانه را نام ببرد.
4 – بدون استفاده از كتاب عوامل مؤثر در انتخاب رسانه ها را فهرست كند.
5 – اگر فهرستي از انواع رسانه ها در اختيار او قرار گيرد با نوشتن عنوان طبقه اي از هدفها كه مناسب آن رسانه است در مقابل هر رسانه آنها را دسته بندي كند.
6 – در مقابل پرسش شفاهي ، آن دسته از ويژگيهاي دانش آموزان را كه در انتخاب رسانه مؤثرند نام برد.
7 – اگر ويژگيهاي مختلف يك گروه دانش آموز به او گفته شود، رسانه مناسب براي آموزش به آنها را نام ببرد.
8 – رسانه ها : انتخاب منابع انساني و غيرانساني
مرحله ديگري كه در طراحي منظم آموزشي بايد مورد توجه قرار گيرد انتخاب رسانه ها است. رسانه ها افراد ، ابزار، يا موقعيتهايي هستند كه به وسيله آن ها پيام ارائه مي شود.
طبقه بندي رسانه ها :
رسانه ها را به گونه هاي مختلف دسته بندي كرده اند. دسته بندي رسانه ها به طريق زير كه به وسيله اندرسن (Anderson) (1976(صورت گرفته است براي كار ما مفيد به نظر مي رسد.
1. مواد ديداري غيرشفاف : اين مواد عبارتند از : انواع تصاوير، كتابها (خودآموزها و غيره)، مجله ها، راهنماهاي مطالعه، چارتها، نمودارها، نقشه ها ، پوسترها، كاريكاتورها.
2. مواد شنيداري (فقط صدا) : كه عبارتند از ، نوار شنيداري (حلقه اي ، كاست ،كارتريج)،صفحه ،راديو،تلفن و كارت شنيداري.
3. مواد شنيداري : ديداري غير شفاف (تركيبي از گزينه هاي 1 و 2) :كه عبارتند از : كتاب همراه با نوار يا صفحه و ساير مواد چاپي همراه با مواد شنيداري
4. مواد ديداري شفاف (ثابت) : كه عبارتند از : اسلايدها، فيلم استويپها و طلقهاي شفاف
5. مواد شنيداري : ديداري شفاف (ثابت) : كه عبارتند از : فيلم استويپ، ناطق ، اسلايد ناطق
6. مواد ديداري متحرك :كه عبارتند از فيلم متحرك صامت (همراه با زيرنويس يا نوشته)
7. مواد شنيداري – ديداري متحرك : كه عبارتند از فيلم متحرك ناطق و فيلم ويدئو
8. سه بعدي ها : كه عبارتند از اشياء واقعي ، ماكتها،مدلها ، برشها 9. منابع انساني و موقعيتها كه عبارتند از : دعوت از افراد،گردش علمي، نقش آفريني و ...
10. كامپيوترها: كه عبارتند از انواع كامپيوترها و ترمينالهاي گوناگون با ابزار نمايش
انتخاب رسانه ها:
عوامل زير در انتخاب رسانه ها مؤثرند.
1. هدفهاي آموزشي
2. ويژگي هاي دانش آموزان
3. فنون تدريس
4. محركهاي مورد نياز موضوع درسي
5. شرايط عملي
1 – هدفهاي آموزشي و انتخاب رسانه ها
رسانه هاي ديداري ثابت: اين مواد براي يادگيري اطلاعات كلامي مفيدند. رسانه هاي شنيداري : براي يادگيري اطلاعات كلامي و مهارتهاي ذهني مي توانند مورد استفاده قرار گيرند.
رسانه هاي شنيداري – ديداري شفاف و غيرشفاف : اين رسانه ها براي آموزش قواعد و اصول، يادگيري اطلاعات كلامي و تميز دادن انواع محركهاي ديداري و شنيداري كاربرد دارند.
رسانه هاي ديداري متحرك و شنيداري – ديداري متحرك (مثل فيلم، تلويزيون) :اين مواد براي آموزش اطلاعات كلامي مثل تاريخ، نامها و محل ها مفيدند. چون اين مواد قادرند الگوي انساني را به عنوان سرمشق معرفي كنند براي تغيير نگرش قابل استفاده اند. منابع انساني و موقعيتها : براي ياددان كليه هدفها كاربرد دارند.
كامپيوتر :
اين رسانه مخصوصاً براي آموزش مهارتهاي ذهني مفيد است چون علاوه بر دادن بازخورد به يادگيرنده در مورد صحيح يا غلط بودن پاسخ او مي توان موقعيتهايي جهت تمرين و تكرار مطالب فراهم آورد.
2- ويژگيهاي دانش آموزان:
يكي از ويژگيهاي دانش آموزان كه در انتخاب رسانه ها تأثير مي گذارد سن آنهاست. مدلي از انتخاب رسانه ها كه بر سن بيشتر تأكيد مي كند مخروط تجارب ديل (1969) است. اين مخروط رسانه ها را به طريقي معرفي مي كند كه يادگيرندگان كم سن از قاعده مخروط مي توانند استفاده ببرند و هر چه به رأس مخروط نزديك مي شويم سن يادگيرندگاني كه مي توانند از ان استفاده كنند، افزايش مي يابد.
يكي ديگر از ويژگيهاي دانش آموزان كه در انتخاب رسانه اثر مي گذارد قدرت آنها در خواندن است. عامل ديگري كه به يادگيرندگان ارتباط پيدا مي كند فاصله آنها ازهم است. اگر با يادگيرندگاني سرو كار داريد كه در مناطق مختلف پراكنده اند و نمي توان آنها را براي آموزش و يك جا جمع كرد بايد از رسانه هاي تلويزيون و راديو استفاده كنيد.
3 – فنون آموزشي و انتخاب رسانه ها
4 – محركهاي مورد نياز موضوع درسي
خلاصه : يكي ديگر از مراحل منظم آموزشي انتخاب منابع انساني و غيرانساني يا انتخاب رسانه هاست. رسانه ها افراد ، ابزار، يا موقعيتهايي هستند كه به وسيله آنها پيام ارائه مي شود. رسانه ها را چنين تقسيم بندي مي كنند: مواد ديداري، مواد شنيداري،مود شنيداري – ديداري ،مواد ديداري شفاف (ثابت) ، مواد شنيداري، ديداري شفاف (ثابت) مواد ديداري و شنيداري ديداري متحرك، سه بعدي ها،منابع ا نساني و موقعيتها و كامپيوترها.
عواملي چند در انتخاب رسانه ها مؤثرند كه هدفهاي آموزشي، ويژگيهاي دانش آموزان فنون درسي محركهاي مورد نياز موضوع درسي و شرايط عملي از جمله آن عوامل هستند. در رابطه با آن رسانه ها بايد اول به اين فكر كرد كه هر رسانه تا چه حد يادگيري مؤثر را تأمين مي كند. سپس از بين رسانه هايي كه قادرند اين كار را انجام دهد رسانه اي را نتخاب نمود كه با شرايط موجود همخواني دارد.
اجراي تدريس و ارزشيابي
هدفهاي كلي :
دانشجو رال نه مرحله اي اجراي تدريس را مي داند
هدفهاي رفتاري :
دانشجو قادر است:
1. هر كدام از مراحل اجراي تدريس را به طور كتبي خلاصه كند.
2. با در اختيارداشتن فهرست در هم مراحل اجراي تدريس آنها را به طور مرتب بنويسيد.
3. براي هرهدف آموزشي مقطع ابتدايي، يك طرح تدريس ابداع كند.
4. بين مفاهيم اعتبار و پاياني تميز قائل شود.
1– 10 – ارائه : اجراي تدريس
بر طبق نظريه گانيه و بريگز ( 1979) و بر اساس نظريه يادگيري شناختي رويدادهاي آموزش تقريباً طي مراحل زير به وقوع مي پيوندد: 1-10- جلب توجه : در اين مرحله معلم توجه يادگيرندگان را به موضوع درسي جلب مي كند. مهم اين است كه جلب توجه آنقدر قوي باشد تا ساير محركات غيرمربوطه موجود در فضاي آموزشي را تحت تأثير قرار داده و آنها را از موقعيت معلم و يادگيرنده حذف نمايد.
2-10 – مطلع كردن يادگيرندگان از هدفها:
در اين مرحله معلم هدفهاي آموزشي را براي يادگيرندگان به طور واضحي بازگو مي كند.
3-10- تحريك يادآوري پيش نيازهاي يادگيري :
يادگيري مطالبي كه بايد آموزش داده شود معمولاً نياز به يادگيري مطالب ديگري دارد كه معلم بايد آنها را به ياد شاگردان بياورد.
4-10- ارائه مطالب محرك :
در اين مرحله مطالب محرك يادگيري ارائه مي شوند.
5-10 – تهيه راهنماهاي يادگيري:
در اين مرحله يادگيرنده به كمك يك سلسله اشاره يا سؤالها به مطالبي كه معلم مي خواهد آنها را ياد بدهد راهنمايي مي شود.
6-10 – فراخواندن عملكرد:
تا اينجا دانش آموز مطلب را يادگرفته است. گاه شما اثر آن را در چهره او ملاحظه مي كنيد.
7-10 – تهيه بازخورد صحيح:
اين مرحله يعني در مورد صحت عملكرد يادگيرنده اطلاعاتي در اختيار او بگذاريم
8 -10- سنجش عملكرد:
اين مرحله از تدريس معلم عملكرد يادگيرنده را مي سنجد. سنجيدن عملكرد دانش آموز براي معلم مفيد است ( گانيه و بريگز 1974)
زيرا :
1. نشان مي دهد آيا هر دانش اموز به هدف رسيده است يا نه و اگر به هدف رسيده است براي رسيدن به هدف بعدي شروع به مطالعه كند.
2. در همان اوايل نقص موجود در يادگيري را نشان مي دهد و به شناسايي آموزشهاي ترميمي مورد نياز كمك مي كند.
3. اطلاعات لازم را جهت پيشبرد امر تدريس فراهم مي كند.
4. ارزشيابي عادلانه اي از پيشرفت دانش آموز به عمل مي آورد. چون بر اساس همان هدفهايي است كه قبلاًبه دانش آموز اطلاع د اده شده است و در ايجاد رابطه خوب بين معلم و دانش آموز مؤثر است.
9-10 – دستيابي به يادداري و انتقال
اگر مطالبي كه آموزش داده مي شوند در زمينه معني داري يادگرفته شوند يادآوري آنها بسيار راحت تر خواهد بود. بهترين راه براي اينكه مطالب بهتر به ياد سپرده شوند اين است كه بارها تمرين شوند. البته تمرين هايي كه با فاصله زماني تكرار شوند بهتر از تمرين هايي است كه فوراً بعد از يادگيري (اگر چه به دفعات زياد) صورت گيرند.
VII – ارزشيابي :
1 - 11 – ارزشيابي عملكرد:
طراحي آموزشي در ضمن منظم آموزشي به تهيه آزمون جهت ارزشيابي از عملكرد دانش آموز مي پردازد. اگر طراح براي يك درس طرح مي ريزد بايد نسبت به تهيه آزمونهاي زير اقدام كند:
1. يك آزمون براي سنجش رفتار ورودي
2. آزموني براي هر بخش كه در پايان بخش معلم آن را اجرا كند و به كمك آن بتواند عملكرد دانش آموزان را بسنجد و در صورتي كه دانش آموزان به هدف آن بخش رسيده اند، به تدريس بخش بعدي اقدام نمايد.
3. آزموني بر اساس هدفهاي رفتاري كل درس، جهت اجرا در پايان درس
درطراحي هر كدام از آزمونهاي فوق طراح هميشه بايد مسئله اعتبار و پاياني را مورد نظر داشته باشد. يعني بايد آزموني تهيه كند كه عملكرد مورد نظر در هدف را بسنجد و اين عمل را دقيق انجام دهد.
2-11 – ارزشيابي از سيستم
در اين ارزشيابي كه معمولاً بعد از اينكه مدتي از اجراي طرح منظم آموزشي گذشت انجام مي گيرد سؤال اساسي اين است كه آيا طرح كارا است يا نه و ديگر اينكه مواد ارائه شده ، روالهاي پيشنهادي، و آزمونها از نظر زماني، مالي و عملي تا چه حد قابل اجرا مي باشند.
12 – بازخورد يا تحليل ارزشيابي
نتيجه ارزشيابي ها چه ارزشيابي از عملكرد و چه ارزشيابي از سيستم بايد به خورد سيستم آموزشي داده شود تا بر اساس آن در عناصر به كار گرفته شده يا فرايندهاي انجام شده تجديد نظر به عمل آيد. در حقيقت در اين بخش مشكلات اساسي روشن مي شود و در سيستم اصلاحاتي به وجود مي آيد. بعد از رفع اشكالها، طرح آموزشي براي اجرا در سطح كشور پيشنهاد مي شود.
«مقدمات تكنولوژي آموزشي»
بخش سوم (رسانه ها )
نمودارها /نقشه/ پوستر/ كاريكاتور/تابلوهاي گچي/تابلوهاي ماژيكي/تابلوهاي مغناطيسي/ تابلوهاي پارچه اي / تابلوهاي الكتريكي/ رسانه هاي شنيداري/نوارهاي كاست/نوارهاي حلقه اي
نمودارها از رسانه هاي نوشتاري هستند كه ارقام را تبديل به نقطه ، خط ، تصوير يا سطح مي كنند. نمودارها مي توانند درباره كميت، رابطه، اندازه ، و درصد مطالب را ارائه دهند.
نمودارها به چهار دسته تقسيم مي شوند: نمودار ستوني، نمودار سطحي،نمودار خطي و نمودار تصويري. نمودار ستوني : ساده ترين نوع نمودارها،نمودار ستوني است. اين نمودار معمولاً براي مقايسه اطلاعات به كار مي رود. اين نمودارها مي توانند به صورت ستونهاي افقي يا عمودي باشند. اطلاعات به صورت ستونهايي كه داراي قاعده هاي يكسان و ارتفاعهاي مختلف است بر روي محورها رسم مي شوند.
نمودار سطحي : نمودار سطحي رابطه كل و جزء را بر حسب سطح (مربع ،دايره، مثلث، مستطيل و ... نشان مي دهد) معروفترين نوع نمودار سطحي نمودار دايره اي است. در اين نمودار كل اطلاعات بر حسب تمام سطح دايره و اطلاعاتي كه اجزاء كل را تشكيل مي دهند به صورت درصد يا بخشي از سطح دايره مي باشند.
نمودارهاي سطحي داراي دو ويژگي هستند :
1- هميشه كل مقدار را نشان مي دهند
2 – اجزاء هميشه درصد يا بخشي از كل هستند
نمودار خطي : دقيق ترين نوع نمودار است. اين نمودار براي نشان دادن رابطه بين دو مجموعه اطلاعات از خط استفاده مي كند.
نمودار تصويري : در اين نوع نمودار كه شبيه نمودار ستوني است از شكلهاي ساده براي ارائه اطلاعات استفاده مي شود. اين نمودار قابل درك همه مردم دنيا است.
معيارهاي يك نمودار خوب :
1 – سادگي
2 – روشن و خوانا بودن
3 – مختصر بودن
4 – برجستگي
5 – حاشيه كافي
شكل زير در حاشيه آن طرحهايي كه براي نشان دادن جنسيت هاي مختلف استفاده شده معرفي گرديده است. (شكل 14 – 3 صفحه 175 كتاب)
نقشه :
نقشه ها تصاويري از بخشهاي مختلف سطح زمين يا ساير كره هاي آسماني هستند. هر بخش از نقشه مطابق اصل آن در طبيعت است ولي با مقياس كوچكتر. مقياس نقشه ها معمولاً در پايين آنها به صورت كسر با ميزان نوشته شده است.
پوستر :
پوستر، يكي از رسانه هاي آموزشي نوشتاري است. در تهيه پوستر از طرح، رنگ ،عكس و نقاشي استفاده مي شود. اندازه آن معمولاً 70×50 يا 100×70 سانتي متر است.
كاريكاتور:
كاريكاتور پرداختن به بيان حقايق به صورت طنز آميز در قالب طرح و تصوير است. معلمي كه مي خواهد از كاريكاتور در كلاس درس استفاده كند بايد ذهني كنجكاو داشته و به مسائل اجتماعي وقوف كامل داشته باشد.
تابلوهاي گچي :
تابلوهاي گچي از معمولي ترين و فراوان ترين رسانه هاي آموزشي هستند.
تابلوهاي ماژيكي :
تابلوهاي ماژيكي تابلوهايي هستند كه از سطوحي صاف و معمولاً سفيد رنگ تشكيل شده اند. مزيت اين تابلوها بر تابلوهاي گچي اين است كه از نظر بهداشتي تميز و راحت هستند و گرد و غبار ايجاد نمي كنند.
تابلوهاي مغناطيسي:
براي تهيه تابلوها از خاصيت آهن ربا استفاده شده است. سطح اين گونه تابلوها از ورقه هاي آهن ساخته مي شود. به پشت نوشته ها يا تصاويري كه مي خواهند روي اين تابلوها قرار دهند تكه هاي كوچك آهن ربا مي چسبانند.
تابلوهاي پارچه اي :
در اين تابلوها سطح تابلوها از پارچه هاي كركدار پوشيده شده است. در پشت موادي كه بر روي اين تابلوها الصاق مي شود كاغذ سمباده مي چسبانند. محاسن اين تابلو در اين است كه :
1 – مطالب را مي توان زود جابه جا كرد، پا روي تابلو گذاشتن و برداشت ،
2 – از نظر بهداشتي خطري براي سلامتي معلم و دانش آموز ندارد
3 – يك بار كه مواد تهيه شدند مي توان بارها از آنها استفاده كرد.
رسانه هاي شنيداري :
رسانه هاي شنيداري رسانه هايي هستند كه هنگام استفاده از آنها حس شنيدن به كار گرفته مي شود. اين رسانه ها انواع نوارها(كاست ،كاتريج و حلقه اي) ،صفحه،كارت تلفن و راديو را در بر مي گيرند. رسانه هاي شنيداري براي يادگيري اطلاعات كلامي،آموزش شناخت و تميز دادن محركهاي شنيداري مربوط به هم كاربرد دارند. قواعد و اصول را هم مي توان به كمك اين رسانه ها آموزش داد.
انواع : نوار شنيداري:
يك نوار شنيداري باريكه اي از فيلم نازك است كه از جنس پلاستيك استات acctate يا پوليسترpolyester مي باشد.
كليه نوارهاي شنيداري به نوارهاي مغناطيسي مشهورند. نوارها به صورت كاست ،كاتريج يا حلقه اي هستند.
الف ) نوارهاي كاست : نوارهاي مغناطيسي هستند كه در داخل محفظه اي پلاستيكي بر روي دو حلقه قرار دارند. نوار مغناطيسي در ضمن ضبط و پخش از دور يك حلقه باز شده و به دور حلقه ديگر پيچيده مي شود. و فقط داراي يك سرعت است ( 8 /7 اينچ در ثانيه) طول مدت مطالب ضبط شده بر روي اين نوارها 15 ، 30، 60، 90،120، 180 دقيقه است. عرض نوارها 4/1 اينچ يا 35/6 ميليمتراست.
دستگاه :
نوار كاست با دستگاهي به نام پخش صوت كاستي قابل شنيدن است. دستگاههايي كه قادر به انجام پخش و ضبط هستند را دستگاههاي ضبط صوت كاستي گويند. سرعت ضبط و پخش در آنها 8 /7 1 اينچ در ثانيه است. در شكل زير نمونه اي ازدستگاههاي ضبط صوت كاستي را مي بينيد.
مزاياي نوار كاست:
1. استفاده از نوار كاست به نسبت ساير انواع نوارهاي شنيداري آسان است چون شل نوارهاي حلقه اي احتياج به جا اندازي ندارد. 2. به شكستن زائده هاي بغل نوار مي توان از پاك شدن نوار به صورت تصادفي جلوگيري كرد.
3. نگهداري از نوارها احتياج به فضاي زياد ندارد.
4. كار با دستگاه هاي ضبط و پخش كاست آسان است.
5. دستگاه ها سبك و قابل حمل و نقل هستند.
محدوديتها :
1. ويرايش كردن نوار كاست بسيار مشكل و گاه غيرممكن است.
2. نوارهاي ارزان كيفيت صدا را تغيير مي دهند.
3. اگر در شرايط مناسب نگه داري نشوند خيلي سريع چسبندگي پيدا مي كنند.
4. اگر نوار پاره شود يا در اثر فشار دستگاه آخر نوار از حلقه پخش كننده جدا شود تغيير آن به سختي انجام مي گيرد و كار پر دردسري است.
ب . نوارهاي حلقه اي (reel) :
در اين نوع از نوارهاي مغناطيسي كه به نوارهاي حلقه اي باز هم مشهورند نوار مغناطيسي بر روي يك حلقه پيچيده شده است و در هنگام پخش نوار از روي اين حلقه باز شده و بر روي حلقه خالي پيچيده مي شود. قطر حلقه نوارهاي حلقه اي استاندارد معمولاً هفت اينچ است. اين نوع نوارها حاصل 1200 پا يا 3600 متر نوار مغناطيسي مي باشند.
دستگاه :
براي ضبط و پخش نوارهاي حلقه اي از دستگاه ضبط و پخش ريلي (حلقه اي ) استفاده مي شود اين دستگاه ها معمولاً سنگين بوده و داراي چند سرعت هستند 8 /7 1، 4/3 3، 2/1 7 ، 15 30 اينچ در ثانيه ). نوع معمول آن سرعتهاي 8 /7 1 ، 4/3 3،2/1 7 اينچ در ثانيه را دارا است. براي ضبط برنامه هاي آموزشي معمولاً از ضبط صوتهاي ريلي استفاده مي شود.
محاسن نوار حلقه اي :
1 – براي ضبط مي توان از آن استفاده كرد. (بدين طريق معلم مي تواند نوار مورد نيازش را خود توليد كند)
2 – ويرايش كردن مطالب ضبط شده آسان است.
3 – كيفيت صداي ضبط شده بالاست.
4 – نوار را مي توان به راحتي پاك كرده، دوباره مورد استفاده قرار داد.
محدوديتهاي نوار حلقه اي :
1- انتخاب مطلب از روي نوار مشكل است(مگر اينكه قبلاًبه وسيله شمارگرد دستگاه محل دقيق صداي ضبط شده تعيين شده باشد).
2 – در اثر بي احتياطي پاك مي شود و راهي براي جلوگيري از پاك شدن تصادفي موجود نيست.
3 – به علت نياز به جا اندازي نوار ، قراردادن نوار در دستگاه وقت گير است.
4 – نوارهاي مختلف ممكن است با هم اشتباه شوند يا در داخل محفظه هاي غلط قرارگيرند.
5 – كار با دستگاه ضبط و پخش نوار حلقه اي احتياج به تمرين دارد.
6 – دستگاهها سنگين بوده و به راحتي حمل و نقل نمي شوند.
«مقدمات تكنولوژي آموزشي»
بخش سوم (رسانه ها )
صفحه/ صفحه ليزري/ كترتهاي شنيداري /تلفن / راديو
ج – نوارهاي كاتريج:
نوار مغناطيسي است كه در داخل محفظه اي پلاستيكي قرار دارد. اين محفظه داراي يك حلقه اشياء دو انتهاي نوار به هم چسبانده شده است و نوار در يك جهت حركت مي كند و نوع استاندارد آن مي تواند مكرراً مطلبي را پشت سر هم پخش كند. عرض نوار 4/1 اينچ (35/6 ميليمتر) و سرعت آن 4/3 3 اينچ در ثانيه است.
براي پخش نوارهاي كاتريج از دستگاه پخش صوت كاتريج استفاده مي شود. اين دستگاه داراي يك سرعت 4/3 3 اينچ در ثانيه ) است.
محاسن نوار كاتريج:
1. امكان پاره شدن نوار بسيار كم است زيرا نوار در محفظه قرار دارد.
2. كار كردن با آن بسيار راحت است زيرا نوار به راحتي در داخل دستگاه قرار مي گيرد.
3. تغيير از يك رد صدا به رد ديگر به طور خودكار انجام مي گيرد.
محدوديتهاي نوار كاتريج :
1- پخش صدا داراي كيفيت خوب نيست.
2- معلم نمي تواند خود به ضبط مواد بپردازد.
توجه :
در مورد كار با ابزارهاي نوار شنيداري اين نكات را به خاطر بسپاريد:
1. براي پخش ، حلقه پرنوار هميشه دست چپ و حلقه خالي دست راست قرار مي گيرد. چه ضبط صوت ريلي باشد و چه كاستي اين قاعده هميشه صدق مي كند. براي ضبط برعكس است يعني حلقه خالي نوار دست چپ قرار مي گيرد.
2. عمل ضبط بر روي سطح كدر نوار انجام مي شود نه سطح براق آن.
3. پخش صوتها براي پخش و ضبط سرعتهاي متفاوت دارند. هميشه نوارهاي موسيقي را با بالاترين سرعت ضبط كنيد.
4. براي پاك كردن نوار مي توانيد يكي از كارهاي زير را انجام دهيد:
الف) روي نوار پر شده مطالب جديد ضبط كنيد
ب) صداي ضبط (Volume) را كاملاً ببنديد و مانند ضبط كردن دكمه ضبط (Record) را روشن كنيد.
ج) فيش ميكروفن را بيرون بكشيد. مانند هنگام ضبط عمل كنيد.
د) با كمك يك مغناطيس زدا يا آهن رباي قوي به طور مغناطيسي نوار را پاك كنيد.
نگهداري از نوارها:
1. اگر نوار را براي مدت زيادي نگه داري مي كنيد بهترين راه جلوگيري از فاسد شدن .....است كه هرچند وقت يكبار نوار را به وسيله پخش صوت پخش كنيد. بدين طريق از چسبيده شدن لايه هاي نوار به يكديگر جلوگيري مي كنيد.
2. از قوار دادن نوارها در مجاورت حرارت و رطوبت زياد يا نور مستقيم آفتاب خودداري كنيد.
3. اگر نوار خام براي مدتي بيش از شش ماه بدون استفاده مانده است قبل از ضبط مواد بر روي آن بهتر است يكبار نوار را در دستگاه بگذاريد و تا آخر آن را از دستگاه بگذرانيد.
4. به ياد داشته باشيد كه نوار ضبط صوت نواري مغناطيسي است بنابراين بايد در جايي نگه داري شود كه از ژنراتورها و ساير ميدانهاي مغناطيسي دور باشد. قرار گرفتن آنها در حوزه ميدانهاي مغناطيسي منجر به پاك شدن آنها مي شود.
5. نوار را با يك پارچه نرم و خشك تميز كنيد.
6. نوارها را در محفظه خود قرارداده و كنار هم در قفسه هاي فلزي قرار دهيد. در شكل زير قفسه هاي فلزي مخصوص نگه داري نوار را مشاهده مي كنيد.
صفحه :
يكي ديگر از رسانه هاي شنيداري صفحه است. صفحه هاي معمولي از جنس پلاستيك است و براي استحكام مواد ديگري به آن اضافه مي كنند. ضبط صفحه معمولاً به وسيله شركتهاي تجاري انجام مي گيرد و به وسيله معلم امكان پذير نيست.
انواع :
سرعت ضبط و قطر دايره صفحه سبب تشخيص انواع آن مي شود. صدا را مي توان با اين سرعتها بر روي صفحه ضبط كرد: 3/1 8، 3/1 33، 3/2 16، 45 ، 78 دور در دقيقه ،صفحه ها به قطرهاي 7، 10، 12 ، 16 اينچ وجود دارند. وي به طور استاندارد صفحاتي كه قطرشان بين 7 تا 12 اينچ (180 تا 305 ميليمتر) است براي سرعتهاي 3/1 33 دور در دقيقه و صفحه هايي كه قطرشان 7 اينچ (180 ميليمتر) است براي سرعت 45 دور در دقيقه به كار مي روند. در مركز صفحه هاي 7 اينچي 45 دور در ثانيه سوراخي به قطر 38 ميليمتر وجود دارد كه هنگام استفاده از گرامافونهاي استاندارد بايد از يك مبدل استفاده كرد. طول مدت زمان مطالب ضبط شده بر روي صفحه هاي 12 اينچي يك ساعت (هر طرف نيم ساعت) است.
دستگاه :
براي پخش صفحه از دستگاه گرمافون استفاده مي شود. اين دستگاه معمولاً داراي سه سرعت 78، 3/1 33 و 45 دور در دقيقه است. بايد هنگام استفاده مواظب باشيد كه كليد تعيين كننده سرعت و سوزن دستگاه را مناسب سرعت صفحه هايي كه روي دستگاه گذاشته ايد تنظيم كنيد. (شكل 25-3 دو نمونه از دستگاه گرامافون – صفحه 200 كتاب)
نگهداري از صفحه ها:
1.صفحه هاي هم اندازه را دركنار هم نگهداري كنيد. 2. هر صفحه را در پاكت جداگانه قراردهيد. براي سادگي دستيابي به هر كدام از صفحه ها، شماره راهنما را در هر گوشه بالاي صفحه بگذاريد.
3. صفحه را به صورت عمودي در كنار هم قراردهيد. 4. از نگهداشتن صفحه ها در جاهاي سرد يا گرم بپرهيزيد و آنها را نزديك رادياتور يا شوفاژ يا در مقابل هواي سرد كولر قرار ندهيد. 5. اگر صفحه درست در قفسه جاگير نمي شود (مي افتد) از مقوا محفظه اي ضخيم برايش تهيه كنيد تا درست در قفسه قرار گيرد.
6. براي تميز كردن صفحه از دستمال مرطوب استفاده كنيد. در شكل هاي زير قفسه هاي نگهداري صفحه ديده مي شوند).
مقدمات تکنولوژی آموزشی
محاسن صفحه :
1. صفحه ها ابزارهاي آموزشي دائمي هستند و هرگز پاك نمي شوند.
2. دستيابي به مطالب ضبط شده بر روي صفحه آسان است.
3. كار با دستگاه گرامافون آسان است.مخصوصاً دستگاههاي جديدتر كه صفحه ها به طور اتوماتيك عوض مي شوند.
محدوديتهاي صفحه:
1. به آساني خط مي افتد.
2. نمي توان مطابق نياز كلاس درس آنها را توليد كرد.
3. نگهداري از آنها احتياج به فضاي زيادي دارد.
صفحه هاي ليزري :
صفحه هاي ليزري به صورت صفحه هاي كوچك هستند (قطر صفحه 12 سانتي متر)اين صفحه ها دستگاه گرامافون مخصوص دارد كه نيازي به سوزن مخصوص ندارد. در ضمن نسبت به صفحه هاي معمولي جاي كمي اشغال مي كنند.
كارتهاي شنيداري :
كارتهاي شنيداري تشكيل شده اند از يك كارت مقوايي كه داراي نوشته يا تصوير هستند. بر روي كارت نواري از جنس نوار شنيداري مغناطيسي چسبانده شده است. اندازه اين كارتها معمولاً 5/3 ×9 اينچ (9/88×6/228) ميليمتر يا 5/5 ×11 اينچ (42/3×94×27 ميليمتر) است. بر روي هر كارت بين 3 تا 6 ثانيه مطلب ضبط شده است .
تلفن :
تلفن يك رسانه شنيداري است كه براي منظور هاي آموزشي كاربرد دارد. تلفنهايي كه در كلاس درس به كار مي روند عبارتند از يك تلفن،يك آمپلي فاير،و يك ميكروفن ،آمپلي فاير يا تقويت كننده صدا به گونه اي است كه صداي هر دو طرف استفاده كننده از تلفن را مي تواند به اندازه ي تقويت كند كه صدا براي شنوندگاني كه در يك سالن نشسته اند قابل شنيدن باشد.
راديو
راديو رسانه اي است كه مي تواند در همه جا مورد استفاده واقع شود. به علت حجم كم، قيمت ارزان، قابليت حمل و نقل و استفاده از برق و باطري اين رسانه از پر شنونده ترين رسانه هاي شنيداري است.
«مقدمات تكنولوژي آموزشي»
بخش سوم (رسانه ها )
فيلم استريپ /اسلايد/طلق شفاف/
مقدمات تکنولوژی آموزشی
فيلم استريپ ها تصاوير ثابت شفافي هستند كه بر روي فيلم 35 ميليمتري تصوير برداري شده اند هر كدام از تصاوير يك قاب يا فريم خوانده مي شود. تعداد فريم هاي فيلم استريپها معمولاً بين 20 تا 50 عدد است. فيلم استريپهاي رنگي يا سياه و سفيد تهيه مي شوند.
بعضي از فيلم استريپها همراه صفحه و بعضي همراه نوار هستند. به اين گونه، فيلم استريپ ناطق گفته مي شود.
انواع فيلم استريپ:
1. فيلم استريپ صامت يك ....و به اندازه 23×5/17 ميليمتر
2. فيلم استريپ صامت دو قابي (با زير نويس) اندازه 35×23 ميليمتر
3. فيلم استريپ كاتريج 35 ميليمتر
4. فيلم استريپ همراه نوار شنيداري كه تصاوير با صدا همزمان (سينك) شده اند. يعني عوض شدن تصاوير به كمك علائم الكترونيكي ضبط شده بر روي نوار است.
5. همراه با نوار شنيداري همزمان نشده ( روي نوار دستور تعويض تصوير داده مي شود)
6. همراه با صفحه 45، 78 يا 3/1 33 دور در دقيقه.
7. همراه با نوار شنيداري كاتريج
دستگاه :
دستگاهي كه فيلم استريپ را با آن نمايش مي دهند به پروژكتور فيلم استريپ مشهور است.
(شكل 31 – 3 صفحه 210 كتاب)
اگر بخواهند براي گروههاي كوچك 3 تا 5 نفري، فيلم استريپ نشان دهند در اين صورت بايد از ويور فيلم استريپ استفاده كنند.
نگهداري از فيلم استريپها:
1. فيلم استريپها را در محفظه خاص خود قرار دهيد.
2. چون فيلم استريپها از جنس فيلم هستند براي نگهداري آنها از جاي خنك وخشك استفاده كنيد.
3. بعد از قراردادن فيلم استريپها در محفظه خاص خود بهتر است آنها را در كشورهايي كه به همين منظور ساخته شده اند بايگاني كنيد تا هم جاي كمتري اشتغال كنند و هم دستيابي به نوع خاص آسانتر باشد
4. در اين صورت شماره هاي راهنماي فيلم استريپ را روي در محفظه ها بچسبانيد تا قابل رؤيت باشند. نكات مورد توجه هنگام استفاده :
1. از كشيدن دست بر روي سطح فيلم استريپها خودداري كنيد.
2. وقتي فيلم استريپها مورد استفاده قرار مي گيرند. معمولاً حجم لوله بيش از حجم محفظه مي شود براي گذاشتن فيلم استريپ در محفظه سعي كنيد آن را مجدداً از ابتدا لوله كنيد.
3. هنگام استفاده از پروژكتور فيلم استريپ اتاق بايد كمكي تاريك شود.
4. براي نشان دادن فيلم استريپهاي رنگي بايد اتاق بيش از موقعي كه فيلم استريپهاي سياه و سفيد نشان داده مي شوند تاريك باشد.
5. وقتي در كلاس از فيلم استريپ ناطق استفاده مي شود بهتر است صداي آن كاملاً قطع شود و معلم هر طور خود صلاح مي داند به نسبت سرعت يادگيري دانش آموزان مطالب را ارائه مي دهد.
محاسن :
1. نسبت به طلق شفاف يا اسلايد ارزان هستند.
2. دستگاه پروژكتور فيلم استريپ سبك و قابل حمل و نقل است.
3. درباره موضوعهاي مختلف مي توان عناوين بي شماري فيلم استريپ پيدا كرد.
4. ترتيب مواد در هنگام ارائه يا نگهداري بهم نمي خورد.
5. هم رنگي و هم سياه و سفيد موجود است.
6. سرعت ارائه فيلم استريپ صامت به دلخواه معلم است و مي تواند آن را سريعتر يا كندتر (بسته به پيام گيرها) نشان دهد.
7. اتاق فقط كمي نياز به تاريك شدن دارد.
8. معلم ها و دانش آموزان خود مي توانند فيلم استريپ تهيه كنند
9. فيلم استريپهاي دو قابي را مي توان با دوربين معمولي گرفت
10. فيلم استريپهاي دو قابي را مي توان با دوربين معمولي گرفتر
11. هم براي استفاده گروهي مناسب است و هم استفاده انفرادي
محدوديتها :
1. چون ترتيب مواد ثابت است نمي توان آنها را به هيچ طريقي جز همان ترتيب ثابت نشان داد.
2. تصاوير ثابت است و براي موضوعهايي كه نياز به نشان دادن حركت دارند زياد كارآيي ندارند.
3. اگر فيلم درست در دستگاه قرار نگيرد سوراخهاي كناره فيلم خيلي زود پاره مي شوند و براي تعمير آنها هيچ روشي عملي .... موجود نيست.
مقدمات تکنولوژی آموزشی
محاسن اسلايد:
1. استفاده از پروژكتور اسلايد آسان است.
2. رنگ اسلايدها داراي كيفيت بالايي است.
3. مي توان موضوعهاي متنوعي از آنها را به صورت اسلايدهاي تجاري تهيه كرد.
4. معلم ها به آساني مي توانند مجموعه اسلايدهاي مورد نياز خود را خود توليد كنند و بعد از چاپ در لابراتور خود آنها را در قاب گذاشته و به وسيله پروژكتور نمايش دهند.
5. از آنجا كه اسلايدها تصاوير مجزا هستند مي توان به هر نحوي كه معلم مايل باشد ترتيب آنها را به هم زد و هم بار به شيوه اي تازه آنها را ارائه داد.
6. اسلايدها را مي توان همراه با نوار يا صفحه يادگيرندگان نشان داد.
7. اسلايدهاي متحرك، هم شكل تصاوير ثابت را در مورد اسلايدها تا حدي حل كرده و تصاوير را آنگونه نشان مي دهد كه توهم حركت ايجاد مي كند.
محدوديتهاي اسلايدها :
1. به علت نياز به گذاشتن هر اسلايد در داخل قاب هزينه اسلايدها نسبت به فيلم استريپ زياد است.
2. چون مواد به هم متصل نيست ترتيب آنها به راحتي به هم مي خورد.
3. نسبت به فيلم استريپ نگهداري اسلايد نياز به فضاي زياد دارد.
مقدمات تکنولوژی آموزشی
1. اسلايدها را در جاي امن و خنك نگهداريد.
2. براي آماده استفاده بودن، بر حسب نوع پروژكتوري كه داريد مجموعه اسلايدها را در محفظه (سيني يا خشاب) قرار دهيد.
3. اسلايدهاي تكي را در پلاستيكهاي خاصي (برگه آلبوم اسلايد) كه به همين منظور تهيه شده اند قراردهيد و در آلبوم اسلايد بگذاريد.
نكات مورد توجه هنگام استفاده :
1. اگر فاصله شما با پروژكتور اسلايد زياد است از دستگاه كنترل از راه دور كه معمولاض همراه با پروژكتور است استفاده كنيد.
2. از تماس انگشت با سطح تصوير خودداري كنيد
3. استفاده از اسلايدهاي ناطق در كلاس درس همراه معلم وقتي مفيد است كه به جاي صداي اسلايدها،معلم خود گفتار را ارائه دهد.
4. اسلايدهاي قاب پلاستيكي بهتراز اسلايدهاي قاب مقوايي هستند زيرا قابهاي پلاستيكي ديرتر فرسوده مي شوند.
طلق شفاف :
طلق شفاف يك رسانه ديداري شفاف است كه از تصويري رنگي يا سياه و سفيد بر روي سطحي از استات يا پلاستيك شفاف تشكيل شده است.
(شكل 37-3 )
انواع :
الف) طلق شفاف تكي :
طلق شفافهاي معمولي در اندازه هاي 5/17×5/17 سانتي متر(7×7 اينچ)، 20×5/17 (8×7 اينچ) ، 25×2 سانتي متر (10×8 اينچ) ،5/27×5/22 سانتي متر (11×9 اينچ)25×25 سانتي متر (10×10 اينچ) ، 30×25سانتي متر (12×10 اينچ)، 5/27×21 سانتي متر(11×3/1 8اينچ) موجودند.
1 – ب – طلق شفاف پوششي: گاه براي نشان دادن مرحله به مرحله يك موضوع به جاي استفاده از چند طلق فقط از يك طلق استفاده مي كنند. اما بخشهاي مختلف آن را به كمك باريكه هايي از كاغذ مي پوشانند و هر بار فقط بخشي را كه مورد نياز است نشان مي دهند. اين طلقها را پوششي مي نامند.
2 – طلقهاي شفاف مجموعه اي
2 – الف – معمولي :
گاهي طلقهاي شفاف به صورت چند عدد طلق به همراه هم و همه درباره يك موضوع تهيه مي شوند در موقع نشان دادن به وسيله پروژكتور در هر لحظه فقط يك طلق بر روي پروژكتور قرار مي گيرد. كه بر روي طلقها شماره هايي نوشته شده كه ترتيب ارائه طلق را نشان مي دهد.
2 – ب – طلق شفاف چند لايه
در اين طلقهاي شفاف چند طلق درباره يك موضوع تهيه شده است ولي بر روي هر (طلق) بخشي از موضوع ارائه مي گردد و هنگام نشان دادن طلق به وسيله پروژكتور يكي يكي روي هم قرار مي گيرند تا زماني كه همه طلق ارائه شوند.
3 – طلق شفاف طوماري :
همراه بعضي از پروژكتورهاي اورهه لوله اي از طلق شفاف به صورت پلاستيكها نازك وجود دارد. معلمها مي توانند بر روي پلاستيك اين لوله ها كه ما آنها را طلق شفافهاي طوماري مي ناميم مطالب آموزشي را از قبل آماده كنند. همزمان با ارائه درس نيز مي توانيد مطالب مهم را بر روي آنها بنويسيد
4 – طلق شفاف متحرك:
گرچه طلقهاي شفاف جزء تصاوير شفاف ثابت به حساب مي آيند اما با استفاده از فنوني مي توان آنها را به صورت متحرك هم توليد كرد. در اين طلقها بخشي از طلق را كه مي خواهند متحرك باشد با مواد پولاريزه مي پوشانند و سپس با قراردادن يك صفحه چرخان در مقابل عدسي پروژكتور تو هم حركت را در بيننده ايجاد مي كنند.
دستگاه :
دستگاهي كه طلقهاي شفاف را با آن نشان مي دهند پروژكتور اورهد نام دارد.اين دستگاه هم قادر است تصوير روشني از طلقها روي پرده نمايش نشان دهد و هم مي تواند به عنوان تابلو به معلم خدمت كند.
مزاياي طلق شفاف :
1. به معلم امكان مي دهد كه در يك اتاق روشن با دانش آموزان رو به رو شود و بدون پشت كردن به آنها مطالب مورد نظر را روي صفحه پلاستيك پروژكتور بنويسيد.
2. استفاده از طلقهاي شفاف چند لايه امكان ارائه منظم و مرحله به مرحله مطالب را ميسر مي سازد.
3. معلم خود مي تواند به مواد ارزان قيمت به توليد طلق بپردازد.
4. مي توان به كمك مواد پولاريزه و صفحه چرخان توهم حركت را ايجاد كرد.
5. با استفاده از ظروف شفاف مي توان بر روي صفحه پروژكتور بعضي از آزمايشها را انجام و تصوير بزرگ شده آن را به دانش آموزان نشان داد.
6. از نظر سلامتي و بهداشت محيط كلاس اين رسانه بهتر از تابلو گچي است.
محدوديتهاي طلق شفاف : 1. اگر از سيستم منظمي براي نگهداري از طلقها استفاده نشود نگهداشتن و مورد استفاده قراردادن طلقها مشكل است.
2. توليد طلقهاي چند رنگ گران قيمت است.
3. توزيع طلق هاي شفاف چه به صورت تكي و چه به صورت مجموعه اي نسبت به توزيع اسلايد و فيلم استريپ مشكل است.
4. هنگام عوض كردن طلقهاي شفاف نور سفيدي كه بر پرده مي افتد چشم را ناراحت مي كند.
نگهداري از طلقهاي شفاف :
1. طلقها را در پوشه يا كلاسور نگه داريد
2. از قراردادن آنها در مقابل نور و حرارت زياد براي مدت طولاني احتراز كنيد.
3. بين طلقهاي شفاف كاغذ بگذاريد تا از سائيده شدن آنها بر روي يكديگر جلوگيري شود.
4. اگر موقع استفاده از طلق شفاف بايد چيزهايي روي طلق بنويسيد يا روي آن علامت بگذاريد يك صفحه پلاستيك شفاف روي طلقها بگذاريد تا از لكه دار شدن طلق اصلي جلوگيري شود.
نكات مورد توجه هنگام استفاده از طلقهاي شفاف :
1 – وقتي يك طلق را از روي صفحه پروژكتور برمي داريد تا طلق دوم را روي دستگاه بگذاريد نور سفيد چشم را اذيت مي كند. سعي كنيد دستگاه را در فاصله بين تعويض طلقها خاموش كنيد.
2 – تصوير را بر روي پرده آنگونه بتابانيد كه زاويه بين عدسي اورهد و پرده نمايش 90 درجه باشد. بدين وسيله از اعوجاج تصوير جلوگيري كرده ايد. براي تنظيم زاويه، يا پرده را از قسمت بالا به جلو خم كنيد يا پروژكتور را به چپ و راست تغيير مكان دهيد.
3 – اشياء شفاف را مي توانيد روي صفحه پروژكتور قراردهيد و آزمايشهاي مختلف را به شاگردان نشان دهيد.
4 – بهتر است سطح صفحه پروژكتور موازي سطح ميز معلم قرار گيرد تا تعويض طلقها آسان تر باشد.
معيارهاي ارزيابي از مواد ديداري ثابت (شفاف) و مواد ديداري – شنيداري ثابت
(شفاف) :
1. تصاوير مناسب هدف باشند
2. تصاوير وضوح كامل داشته باشند
3. شلوغ و درهم نباشند
4. كيفيت رنگ داراي سطح بالايي باشد
5. تصاوير تميز بوده و در تهيه آنها رعايت دقت شده باشد
6. اگر همراه با مواد شنيداري هستند:
الف : تصاوير و كلام با هم همخواني داشته باشد.
ب : مقدار كلام خيلي بيشتر از تصاوير نباشد آنگونه كه يك تصوير به مدت زياد روي پرده بارز و كلام مدتها ادامه داشته باشد.
ج: دستور تعويض تصوير يا بر روي مواد شنيداري باشد و يا علائم الكترونيكي روي نوار ثبت شده باشد.
«مقدمات تكنولوژي آموزشي»
بخش سوم (رسانه ها )
رسانه هاي شنيداري – ديداري متحرك و ديداري متحرك / فيلم/ نوار ويدئو/ سه بعدي ها /منابع انساني و موقعيتها/ كامپيوتر
رسانه هاي شنيداري – ديداري متحرك و ديداري متحرك
اين رسانه ها از فيلم (ناطق و صامت) و نوار ويدئو تشكيل مي شوند. فيلم و نوار ويدئو از نظر ميزان تأثير آنها بر يادگيري با هم تفاوتي ندارند. اين دو رسانه براي آموزش اطلاعات كلامي،تغيير نگرش و آموزش تكاليفي كه نياز به تميز دادن جنبه هاي ديداري است مفيد مي باشند.
فيلم ها يك سلسله تصاوير ثابت هستند كه پشت سر هم و با سرعت از يك جسم در حال حركت تصوير برداري شده اند.
آموزش - مدیریت - معلم